Hành vi tự kích thích/Vỗ tay

Tự kích thích, vỗ tay

Hành vi tự kích thích/vỗ tay là gì:
Vỗ tay là một hành vi tự kích thích phổ biến ở trẻ tự kỷ và trẻ có những rối loạn về cảm giác. Ngoài ra, còn có các hành vi như tự lắc lư, tự cắn/cào tay chân, đập đầu…

Tại sao trẻ có hành vi tự kích thích/vỗ tay:
Trẻ sẽ có hành vi khi những nhu cầu về cảm giác của trẻ không được đáp ứng; trẻ cần các kích thích về giác quan để giữ cho não bộ tỉnh táo và hoạt động ở mức tối ưu. Khi trẻ không được kích thích đủ, trẻ sẽ cần những kích thích mạnh hơn để cảm thấy tỉnh táo. Ngược lại, khi trẻ bị quá tải, những kích thích có nhịp điệu và đều đặn như là lắc lư qua lại sẽ giúp trẻ lấy lại bình tĩnh. Các hành vi tự kích thích vì vậy sẽ có nhiều hình thức và mục đích khác nhau tùy thuộc và hoàn cảnh và trạng thái của trẻ. Đọc thêm

Advertisements

Chế độ điều hòa giác quan (Sensory Diets) – Giúp trẻ bình tĩnh, tỉnh táo và sẵn sàng

images

 

1. Chế độ điều hòa giác quan là gì?
Chế độ điều hòa giác quan là một lịch trình được lên trước bao gồm các hoạt động về giác quan trong ngày, để giúp giữ cho hệ thần kinh ổn định, có sự tổ chức và tập trung. Điều này làm giảm sự lo âu, tăng sự tập trung, và tối đa hóa khả năng tiếp thu và thích ứng của trẻ trong những hoạt động hàng ngày.

Chế độ điều hòa giác quan bao gồm: các hoạt động giác quan để
– giúp hệ thần kinh ổn định lại khi bị quá tải (hoạt động ổn định)
– tăng cường sự tỉnh táo khi hệ thần kinh ở dưới ngưỡng kích thích (hoạt động tăng cường).
– Khi hệ thần kinh đã trở về mức độ kích thích tối ưu, tiếp tục đưa ra các hoạt động có tổ chức để duy trì trạng thái sẵn sàng.
Đọc thêm

Câu chuyện về Jackson

Câu chuyện dưới đây được dịch lại từ cuộc trò chuyện giữa Brandon Stanton (nhiếp ảnh gia) với một nhân vật trong bộ ảnh Humans of New York, được đăng vào ngày 8.4 vừa qua.

” Hai vợ chồng tôi không hoàn toàn đồng ý với nhau về việc liệu có phải là do bẩm sinh, hay là có một nguyên nhân nào khác, nhưng chúng tôi có những đoạn băng ghi hình Jack chạy tới camera và trò chuyện, lúc thằng bé 18 tháng tuổi. Nhưng sau đó khả năng ngôn ngữ của Jack không phát triển thêm nữa, và cuối cùng thẳng bé mất luôn cả những kỹ năng đã có từ trước đó. Jack không trả lời lại khi được gọi tên nữa. Bạn có thể làm đủ tiếng động với xoong chảo ở đằng sau lưng và thằng bé cũng không phản ứng lại. Chúng tôi đưa Jack đi khám thính lực, nhưng không phát hiện ra vấn đề gì cả. Mọi người hay bảo: Bé trai thường phát triển chậm hơn, hoặc “Đừng lo lắng quá, con gái tôi cũng không nói cho tới tận năm 3 tuổi.” Nhưng chúng tôi hiểu rằng có điều gì đó không ổn.

Đó là vào khoảng 20 năm trước, nên các bác sỹ cũng không biết gì hơn để giúp chúng tôi. Bác sỹ trưởng khoa nhi ở bệnh viện Columbia bảo chúng tôi rằng: “Tôi sẽ nghiên cứu thêm về tự kỷ và báo lại cho anh chị. Chúng tôi bắt đầu sợ rằng Jack sẽ không bao giờ tiến bộ được. Cũng vào khoảng thời gian này, tôi nghe một số người quen nói chuyện và một gia đình trong số đó lo lắng rằng có thể cậu con trai 4 tuổi của họ có thể là đồng tính (gay). Điều này khiến tôi phát điên. Tôi nghĩ thầm: Xin làm ơn dừng lại đi. Anh chị biết rằng con của mình sẽ khôn lớn và sẽ được hạnh phúc, tự lập, và sẽ biết yêu. Tôi xin sẵn sàng đánh đổi mọi thứ để có điều đó. Thế mà anh chị lại đang lo rằng con mình là người đồng tính sao?

Tất cả các thành viên trong gia đình đều trở thành những người tốt hơn nhờ có Jack. Cậu con trai còn lại của tôi dựa vào cách những đứa trẻ khác đối xử với em trai của nó để lựa chọn bạn chơi. Con gái tôi hỏi liệu nó có thể  mời cả lớp học của Jack (gồm những trẻ có nhu cầu đặc biệt như Jack) tới dự sinh nhật lần thứ 10 của mình. Vợ tôi và tôi trở thành những người hoạt động xã hội và chúng tôi mở những chương trình từ thiện. Mọi người đều có nhu cầu và mong muốn cho riêng mình, và khi bạn có một đứa con đặc biệt, thật là khó để đáp ứng hết tất cả. Tôi ước mình đã có thể chăm sóc cho hai đứa con còn lại nhiều hơn. Nhưng đôi lúc chúng tôi đã quá bận rộn với Jack. Cứ như thể cả gia đình tôi luôn trong tình trạng khẩn cấp. Tôi thì “chiến đấu” với nhà trường, vợ tôi thì thức tới 3 giờ sáng mỗi ngày để theo dõi những đoạn băng ghi hình giờ trị liệu của Jack và xác định xem phương pháp nào hiệu quả nhất. Thế giới của chúng tôi dường như chỉ xoay quanh Jackson, và chúng tôi không có nhiều thời gian dành cho nhau nữa.

11118857_941808029226631_3986315045249855776_n

Nguồn ảnh: Humans of New York

Giờ thì Jackson đang sống với một nhóm tự lập. Dù sẽ không bao giờ hoàn toàn sống một mình được,  Jack vẫn có sự tự lập nhất định. Nó tham gia các hoạt động, làm tình nguyện, và chúng tôi đón Jack vào mỗi cuối tuần. Nó rất thích vẽ, và tôi thường cố gắng xem các bức vẽ để hiểu hơn về não bộ của Jack. Tôi ước gì mình có thể xâm nhập vào trong bộ não ấy, dù chỉ là vài phút thôi, để tôi có thể hiểu hơn về thế giới của con trai mình.

“Thế anh đã biết gì về thế giới của thằng bé.”
“Như một bộ phim hoạt hình. Jack thích những thứ mà nó đã thích từ 20 năm trước. Những nhân vật trong phim Disney, và những chú rối muppets. Thế giới ấy không có chiến tranh, không có khủng hoảng tài chính, tội ác, hay thất nghiệp. Cũng không có phân biệt chủng tộc. Không có người giàu kẻ nghèo.
“Điều gì là khó nhất khi nuôi một đứa con tự kỷ”
“Không biết chắc rằng đứa trẻ có yêu mình hay không.”
“Vậy bây giờ anh đã biết chưa?”
“Có chứ.
“Bằng cách nào?”
“Tôi biết Jack hiểu rằng chúng tôi quan trọng với thằng bé, và rằng thằng bé cũng quan trọng với tất cả chúng tôi.”

Nguồn: Humans of New York

CLB RUBIC (Sưu tầm và Dịch)

Khi nào trẻ cần chịu trách nhiệm về những hành vi của mình?

Trong một số bài viết trước đây, chúng ta đã đề cập tới tầm quan trọng của việc hiểu, kiểm chứng và chấp nhận khó khăn trẻ có thể gặp phải trước khi cố gắng thay đổi những hành vi không mong muốn. Một trong những nền tảng trong việc dạy trẻ là tin tưởng rằng trẻ đã cố gắng hết sức trong khả năng của mình để đáp ứng những yêu cầu được đưa ra. Vì vậy, khi trẻ gặp khó khăn, chúng ta cần giảm bớt độ khó của yêu cầu để phù hợp hơn với khả năng của trẻ, đồng thời trợ giúp/hỗ trở để trẻ thực hiện được yêu cầu. Khi hành vi không mong muốn xảy ra, người lớn cần nhận trách nhiệm trong việc đã đưa ra những yêu cầu quá khả năng của trẻ.

Vậy câu hỏi đặt ra là trẻ có cần chịu trách nhiệm cho những hành vi của mình không? Trẻ có nhu cầu đặc biệt (bao gồm trẻ tự kỷ) có những khó khăn về giác quan, xử lý thông tin, điều khiển cảm xúc, giao tiếp xã hội… có thể khiến trẻ cảm thấy bị quá tải và phản ứng tiêu cực. Tuy tự kỷ có thể giải thích tại sao trẻ có những hành vi không mong muốn, không nên coi đó là cái cớ để cho phép những hành vi đó xảy ra. Khi trẻ cảm thấy rối và quá tải, cho trẻ thấy bạn hiểu cảm giác khó khăn của trẻ, nhưng không có nghĩa là bạn đồng ý với cách cư xử không phù hợp của trẻ. Mọi đứa trẻ đều nên hiểu về những giới hạn và những trách nhiệm của bản thân. Chúng ta nên giúp trẻ hiểu rằng trẻ có thể bộc lộ cảm xúc vui, buồn, bực tức, nhưng không thể tấn công hay đánh bạn, phá đồ dùng, hay tự làm mình bị thương. Tự kỷ không nên là cái cớ cho những hành vi hung hăng

Bạn có thể giúp trẻ hiểu rằng có rất nhiều cách khác nhau để bộc lộc sự tức giận (kể cả hét lên hoặc đánh vào gối,…) nhưng tấn công bạn khác hoặc đập phá đồ đạc sẽ không được chấp nhận. Với vai trò là người hướng dẫn cho trẻ, chúng ta cần xác định trẻ bộc lộ cảm xúc buồn bực hay giận dữ như thế nào thì sẽ được chấp nhận. Trò chuyện và cùng trẻ tìm ra một vài hình thức phù hợp, có thể là miêu tả cảm xúc của mình bằng lời, tập thể dục, nhờ người lớn giúp đỡ, lặp đi lặp lại một số động tác tại chỗ để lấy lại bình tĩnh như là ngồi đung đưa, hát nhẩm… Giúp trẻ tập luyện những hình thức này. Đồng thời, người lớn hãy tỏ thái độ kiên quyết rằng những hành vi hung hăng sẽ kông được chấp nhận, và nếu trẻ có những hành vi này thì sẽ có những hậu quả nhất định, ví dụ như phải xin lỗi. Tất cả các quy trình này, từ việc xác định những hành vi phù hợp hay không phù hợp, thực hành các cách giải tỏa sự tức giận, đều cần được thực hiện một cách nghiêm túc, đều đặn và nhất quán, bởi điều đó giúp trẻ cảm thấy yên tâm khi biết rằng mỗi hành động của mình sẽ mang lại những kết quả gì, khi nào thì chấp nhận được và khi nào thì cần phải thay đổi. Người lớn cần phải hiểu và tôn trọng trẻ. Ngược lại, trẻ cũng cần phải học cách tôn trọng mọi người xung quanh mình.

Một vài chú ý:

– Thay vì trách mắng trẻ, tập trung vào việc dạy trẻ cách cư xử phù hợp, giúp trẻ luyện tập, và củng cố những hành vi tốt.

– Trước khi định thay đổi hành vi của trẻ, tìm hiểu và kiểm chứng những khó khăn hay cảm xúc ẩn sau hành vi đó. Có thể trẻ đang thấy khó chịu hoặc bị quá tải

– Khi những hành vi của trẻ để lại hậu quả, giúp trẻ hiểu rằng hậu quả đó là do cách trẻ xử sự, và những lần sau trẻ có thể làm tốt hơn. Không làm trẻ cảm thấy bị xúc phạm, kém cỏi hoặc nghĩ là domình “không ngoan.”

– Bên cạnh đó, cha mẹ hay người hướng dẫn vẫn cần liên tục đánh giá lại những tình huống xảy ra hành vi không mong muốn, xem xét độ khó của yêu cầu và cân nhắc việc trợ giúp, hỗ trợ cho trẻ, để giảm khả năng hành vi sẽ tái diễn.

CLB RUBIC – Sưu tầm và Dịch

Nguồn: The Autism Discussion Page

Giúp trẻ hòa nhập ở nơi công cộng

Do trẻ tự kỷ thường cảm thấy bị “quá tải” khi ở nơi công cộng và có những vấn đề về hành vi, nhiều cha mẹ thường giữ trẻ ở trong nhà – môi trường an toàn nhất với trẻ. Tuy nhiên điều này có thể khiến cả gia đình cảm thấy ngột ngạt, khó chịu. Không những vậy, để có thể phát triển một cách tốt nhất thì trẻ cần phải được tiếp xúc để trở thành một phần của cộng đồng. Chúng ta phải sắp xếp, bố trí sao cho việc trẻ hòa nhập với môi trường bên ngoài đạt được hiệu quả cao nhất, tức là trẻ vừa cảm thấy thoải mái, và vừa có cơ hội học hỏi.

Mother And Daughter At Fruit Counter In Supermarket With List

Tương tự như khi để trẻ lần đầu tiên tiếp xúc một thứ gì đó mới mẻ, chúng ta cần xây dựng một kế hoạch cụ thể, và hỗ trợ, hướng dẫn trẻ tham gia vào các hoạt động. Thay vì nói là trẻ không được làm gì đó, hãy chỉ cách cư xử đúng là như thế nào. Cần xác định những rào cản của việc hòa nhập là gì và chúng ta cần những hình thức hỗ trợ như thế nào để xóa bỏ những rào cản đó. Dưới đây là một số vấn đề trẻ thường gặp khi ở nơi công cộng và những chiến thuật để hỗ trợ cho trẻ khi điều đó xảy ra.

1. Về giác quan: Nếu trẻ có những vẫn đề về giác quan và thường xuyên bị quá tải, bạn nên nghĩ ra các cách làm giảm bớt, lọc qua, hoặc làm cho trẻ bớt chú ý vào những kích thích bằng hình ảnh hay âm thanh. Nếu bạn đã nắm được những khó khăn về giác quan của trẻ, hãy tìm cách để hỗ trợ trẻ khi cần thiết, ví dụ:

  • cho trẻ đeo tai nghe hoặc sử dụng ipod để tạo ra một nguồn âm thanh cố định;
  • đeo kính râm để tránh nguồn ánh sáng mặt trời;
  • ngồi ở những quán nhỏ kín đáo,
  • đứng ngược chiều với đám đông để tránh những kích thích về hình ảnh;
  • mang theo một ít đồ chơi nhỏ làm trẻ bớt tập trung vào những nguồn thông tin, hình ảnh nhiễu loạn, vv.

2. Vấn để về phương hướng/không gian: Cũng cần lưu ý cách bố trí không gian ở nơi công cộng sao cho phù hợp nhất. Trẻ cần bao nhiêu không gian? Trẻ có cần phải ngồi giữa hai người lớn, hay thích ngồi giữa một nhóm người lớn? Bạn có thể để trẻ ngồi cách xa những món đồ dễ làm trẻ mất tập trung. Bạn cũng có thể cần xếp trẻ ngồi cần cửa thoát hiểm trong trường hợp sự cố xảy ra.

3. Chờ đợi: Nếu gia đình bạn đi ăn tối ở nhà hàng, xếp hàng, chờ đợi đồ ăn lâu, và chờ đợi mọi người ăn xong thường là những khó khăn đối với trẻ . Bạn không nên mặc định rằng trẻ sẽ tự học được cách chờ đợi kiên nhẫn. Một số cách giúp trẻ chờ đợi là

  • Mang theo những món đồ chơi nhỏ và nghĩ ra một số hoạt động đơn giản (ví dụ ở trên thiết bị điện tử).
  • Giảm thời gian chờ đợi bằng cách gọi đặt chỗ trước, trao đổi với trẻ về thực đơn ở nhà hàng từ khi còn ở nhà để trẻ biết nên gọi món gì
  • Đưa trẻ ra ngoài dạo chơi sau khi ăn xong

4. Rõ ràng – chắc chắn: Sự không rõ ràng và không chắc chắn là “kẻ thù” lớn nhất của trẻ tự kỷ. Bạn không nên mặc định rằng trẻ biết hay hiểu về những chuyện đang xảy ra xung quanh mình hoặc những gì được chờ đợi.

  • Thảo luận với trẻ từng bước trong mỗi hoạt động, những gì sẽ xảy ra, thứ tự các sự kiện, và trẻ cần phải làm gì.
  • Luôn để trẻ biết điều gì đang xảy ra, và nếu có thể hãy đảm bảo rằng trẻ thực sự hiểu điều đó.
  • Minh hoạt bằng hình ảnh thường có tác dụng. Bạn có thể dùng tấm bảng Velcro hoặc một câu truyện bằng tranh để diễn tả thứ tự của các sự kiện (ví dụ khi vào nhà hàng: xếp hàng, ngồi vào chỗ, gọi món, ăn, trả tiền, rời khỏi nhà hàng, vv…)

5. Xem trước – Xem lại: Nếu bạn thường đưa trẻ tới một địa điểm nhất định, hãy chuẩn bị trước những câu chuyện bằng tranh cho trẻ. Chụp ảnh trẻ thực hiện từng bước trong mỗi hoạt động ngay tại chính nơi diễn ra hoạt động đó. Sắp xếp câu chuyện theo thứ tự và dưới mỗi bức ảnh ghi lại một vài dòng diễn tả từng bước. Trước khi đưa trẻ tới nơi công cộng, cho trẻ xem trước để trẻ nắm được các bước cần thực hiện (mang các tranh này đi cùng nếcu ần thiết). Bạn cũng có thể cùng trẻ xem lại các bước này sau khi trở về.

6. Tự kiểm soát: Một cách tốt để giúp trẻ đối mặt với sự không chắc chắn là để trẻ chủ động tham gia vào quá trình lên kế hoạch (chọn địa điểm, chọn món ăn, trả tiền sau khi ăn xong,…)

7. Lên kế hoạch “hành động”: Đối với những trẻ dễ bị quá tải, nên thảo luận trước với trẻ những việc trẻ cần làm nếu điều đó xảy ra trước khi đưa trẻ ra ngoài. Một số trẻ sẽ hoảng sợ khi bị quá tải: trẻ không biết phải làm gì và làm thế nào để thoát ra khỏi tình huống đó. Điều này khiến trẻ hoảng hốt và bắt đầu biểu hiện hành vi có vấn đề, và trẻ sẽ càng giận dữ hơn nếu bị trách mắng. Điều này có thể lường trước được!

  • Hãy thảo luận với trẻ những vấn đề có thể xảy ra trong môi trường mới, trẻ nên làm gì và bạn có thể giúp gì cho trẻ nếu các tình huống này xảy ra, Ví dụ, bạn hướng dẫn cho trẻ “lùi lại một bước, tạm thời tránh ra xa, lấy lại tinh thần, rồi quay trở lại” khi trẻ bắt đầu thấy quá tải. Khi có một kế hoạch trước, cả trẻ cũng như các thành viên trong gia đình sẽ đều cảm thấy đỡ bị căng thẳng hơn.
  • Giúp trẻ hiểu rằng nếu trẻ đang tham gia một hoạt động và bỗng nhiên thấy khó chịu, trẻ có thể tạm dừng rồi quay trở lại mà không sợ hoạt động sẽ kết thúc ngay lập tức.

8. Tiếp cận dần dần: Hãy bắt đầu từ những việc đơn giản nhất, ví dụ đầu tiên cho trẻ tập đến nhà hàng vào những thời điểm vắng vẻ. Khi trẻ đã làm quen bạn hãy thử đưa trẻ tới vào những thời điểm đông đúc bận rộn hơn. Hoặc khi đưa trẻ đi siêu thị lần đầu tiên, chỉ nên mua một thứ gì đó nhanh chóng để trẻ làm quen, lần tiếp theo bạn có thể tăng dần thời gian ở trong siêu  thị.

Nguồn: The Autism Discussion Page

Tổng hợp và Dịch: CLB RUBIC.